Innovatie: de sleutel in het tijdslot tussen polarisatie en coöperatie
Geschreven door Laura Penninx en Roger Engelberts voor KAS Magazine.
Een samenleving waarin tegenstelling harder klinkt en nuance verloren gaat, sleurt de tuinbouw mee naar de flanken van het debat. Terwijl ons glazen huis enorme sprongen maakt op het gebied van innovatie en duurzaamheid, blijft het maatschappelijk beeld hardnekkig steken op oude issues en incidenten. Het is 1 over 12 om niet opnieuw in de verdediging te schieten, maar vanuit offensieve kracht aan reputatie te werken. Die komt te voet en gaat per Ferrari. Daarom; zelf in the lead! Innovatie als sleutel in het slot tussen polarisatie en coöperatie.
De tijd waarin rationele argumenten automatisch overtuigden, ligt ver achter ons. In een wereld waarin algoritmes het debat aanwakkeren en meningen steeds emotioneler worden gebracht, winnen sentimenten het van argumenten. Discussies worden gedomineerd door uitersten, terwijl het genuanceerde midden nauwelijks hoorbaar is.
Planten geven antwoorden
De tuinbouwsector behoort tot de absolute wereldtop als het gaat om technologische innovatie, productiviteit en verduurzaming. Van de inzet van aardwarmte tot slimme waterrecycling, van geautomatiseerde teeltsystemen tot de drastische vermindering van chemische gewasbescherming: de kassen van vandaag zijn een toonbeeld van circulaire landbouw. Planten geven zo antwoorden op grote maatschappelijke uitdagingen. Kijkend naar de uitdagingen waar de tuinbouwsector voor staat (klimaatadaptatie, biodiversiteit, verdienvermogen, digitalisering en gezondheid) kunnen we alleen samen het verschil maken. Deze challenges zijn te complex voor een one size fits all. In die zin zijn we veel meer onderdeel van de oplossing dan van het probleem. Innovatie in co-operatie is daarbij de sleutel.
Toch blijven deze prestaties voor een groot deel onzichtbaar voor het brede publiek. In de media domineren berichten over lichtvervuiling, arbeidsmigranten en waterkwaliteit. Eén incident – residu in het oppervlaktewater of een probleem met arbeidsomstandigheden – zet de reputatie op achterstand na jaren van verduurzamingsinspanningen. Wie zich voortdurend verdedigt tegen negatieve beelden, blijft gevangen in het frame van ‘schuld en boetekleed’. Je verliest het momentum, zit in de hoek. En het is waar, telkens laten we anderen ons vertellen wat ons probleem is en staan we zelf onvoldoende op de voorvoet. Dat zien we nu langzaam veranderen.
Bewijs de belofte en vertel het
De kern van het probleem? Allereerst de defensieve reactie. Dat verandert nu de sector zelf de proactieve rol pakt op maatschappelijke issues. Hulde dan ook voor het project Transparante Tuinbouw, waarin de sector zelf de sensoring oppakt in oppervlaktewater en de huisvesting van arbeidsmigranten zelf laat certificeren.
Ten tweede is de tuinbouw volop bezig met verduurzaming, maar communiceert daarover onvoldoende op een manier die het publiek écht raakt. We zéggen wel dat we goed bezig zijn, maar vertéllen het onvoldoende. Storytelling verbindt. En een krachtig, herkenbaar verhaal verbindt mensen en maakt trots. Echte verhalen, échte gezinnen, échte emoties. En ja dat mag een moonshot zijn met superlatieven. Stand out in the crowd. Shoot for the moon and if you miss, you’ll rank amongst the stars.
Schot voor de boeg
Een schot voor de boeg: de aller- allerbeste zijn in kwalitatieve smaakproducten vanuit couleur locale productie, vanuit de meest duurzame en gezonde voedseldelta van de wereld. In 10 jaar tijd moveren we daarmee van kwantiteit naar echt onderscheidende kwaliteit met toegevoegde (Dutch brand)waarde. Een ambitieus verhaal dat niet alleen de feiten opsomt, maar ook dromen deelt en uitnodigt om mee te dromen, mee te denken en mee te doen. De eerste initiatieven zijn daar. Nu nog alle kabels dikker maken naar elkaar toe.
Kracht van nieuwe coöperatie: samen sterk
Juist innovatie en nieuwe bijna onlogische coöperatie biedt een uitweg uit de spagaat van polarisatie. Nieuwe coöperaties zijn gebouwd op samenwerking, gedeeld eigenaarschap en gezamenlijke ambitie. Ga uit van combinatorisch innoveren. Denk Harvest House x VanderLande x Picnic x Drones. Ze maken het mogelijk om als collectief sterker naar buiten te treden, zonder individuele ondernemers te beperken in hun eigenheid.
In de glastuinbouw is deze coöperatieve traditie springlevend. Kijk naar de successen van telersverenigingen, gezamenlijke innovatieprojecten en collectieve marketinginitiatieven. Maar de uitdaging ligt erin deze samenwerking ook extern in neue combinationen veel sterker te laten zien en beleven. In plaats van ieder voor zich een eigen, versnipperd verhaal te vertellen, kunnen coöperaties een overkoepelend narratief neerzetten dat Trots, Transparantie en Toekomstvisie ademt.
Een narratief maken en storytelling wordt de nieuwe sleutel tot draagvlak. Dat wint het van alles wat artificial intelligence is. Niet als PR-trucje, maar als echte authentieke manier om verbinding te maken.
Wat vragen we van de overheid?
Een robuuste tuinbouwsector vraagt ook om een overheid die kaders biedt in plaats van barrières opwerpt. Stabiel beleid, heldere doelen en ruimte voor ondernemerschap zijn cruciaal. Weg van verstikkende regelgeving en papieren controle, richting vertrouwen en samenwerking op basis van resultaat. Regels leiden tot regels, ze maken hartenloos en hersendood. De overheid moet niet aan de zijlijn staan, maar actief bijdragen aan het creëren van een aantrekkelijk ondernemings- en innovatieklimaat. Dat betekent investeren in kennis, infrastructuur, exportbevordering én reputatieverbetering.
Want wie de tuinbouwsector ondersteunt, investeert in voedselzekerheid, duurzame economie en maatschappelijke samenhang.
Samen het nieuwe verhaal schrijven
De tuinbouw staat op een kruispunt. Doorgaan op de oude voet leidt tot verdere vervreemding en polarisatie. Maar kiezen voor pro-activiteit, samenwerking, transparantie en trots opent de weg naar herstel van vertrouwen en vergroting van maatschappelijke waardering. Alleen ben je sneller, samen kom je verder.
De nieuwe coöperatie is het instrument bij uitstek om de brug te slaan tussen ondernemers, burgers en politiek. Om niet langer reactief te zijn, maar proactief het nieuwe verhaal te schrijven. Een verhaal waarin duurzaamheid, innovatie én verbinding centraal staan. Een verhaal waarin de tuinbouw niet langer verdedigt wat was, maar inspireert wat kan zijn. Laten we samen het glazen dak openen naar een wereld vol kansen.
Emigratie van innovatie
Ons appél. Stimuleer het ondernemers en innovatie klimaat. Nederlandse ondernemers scoorden onlangs een magere 6 (2022 nog een magere 7) in de Monitor Ondernemingsklimaat. Alle indicatoren laten een verslechtering zien in die Monitor, de voorspelbaarheid van het overheidsbeleid voorop. Eén op de vijf ondernemers overweegt om activiteiten binnen 2 jaar te verplaatsen naar het buitenland. En let op: die verhuisbereidheid zit ‘m juist bij internationaal georiënteerde hoogproductieve jonge innovatieve bedrijven. En juist daar moet onze Hollandse polder het de komende jaren van hebben.
